“Başkalarının cümlesinde mef‘ûl olmak yerine, kendi hakikatinin mübtedâsı olabilmek…”

Hayat da biraz böyledir. İnsan, başkalarının kendisi hakkında kurduğu cümlelerin nesnesi olmakla kendi hayatının öznesi olmak arasında nice imtihanlardan geçer. Oysa insanın kıymetini ona biçilen roller, verilen hükümler veya yakıştırılan sıfatlar değil,  duruşu ve taşıdığı manası belirler…

Bilgiyi çoğaltırken  eksilmemek, insanı tanıdıkça insanlıktan uzaklaşmamak gibi…

İşte bu yüzden, herkesin bu hayatta kendi formülünü kendisinin kurması gerektiğine inanıyorum. Üstelik o formülün kalemini de kimsenin eline vermeden…
Benim formülüm ise şöyle olsun:

T² × İ × B
T² = Temkin × Tevekkül
İ = İbret
B = Basiret

Akılda temkin, kalpte tevekkül, hafızada ibret, yolda basiret…

Çünkü iç huzurun sıfır olduğu bir denklemde, eldeki bütün birikimler çarpılsa da insan adına ulaşılan sonuç yine sıfırdır. Nihayetinde hayat, herkesin kendi hesabını verdiği uzun bir imtihandır. Ve belki de ömrün en çetin problemi, bütün hesapların sonunda  hakikatten ve insanlıktan vazgeçmeden iyi bir insan olarak kalabilmektir…

Diğer yandan, iyilik bir tercihse kötülük de insanın kendi imtihanında verdiği bir cevaptır belki de.. İyi insan olmak, kötülüğün varlığından habersiz olmak değil, kötülüğü tanıdığı halde iyiliği seçebilmektir…

Peki, imtihanından düşük not alan herkesi sınıfta mı bırakmalı, yoksa insanın kendi özünden, içindeki iyilikten bu denli uzaklaşmasına mı üzülmeli?…

 Basiret burada devreye girer ve hayıflanır:
“Keşke kendine bu kadar uzak düşmeseydin…”

Matematikte asal sayılar vardır. Yalnızca bire ve kendisine bölünebilen, kendine özgü bir bütünlüğü olan sayılar… Bir de aralarında asal sayılar vardır. Ortak bölenleri yalnızca bir olan sayılar.
İşin ilginç yanı, hiçbir asal sayı kendisiyle aralarında asal değildir. Çünkü bir sayı, kendisiyle bütün bölenlerini paylaşır. İnsan için de düşündürücü bir benzetme değil mi bu? İnsan, başkalarıyla ne kadar farklı olursa olsun, kendi özüyle ortak bir hakikati taşımalı. Vicdanıyla, inancıyla, değerleriyle arasına öyle mesafeler koymamalı ki günün sonunda kendisine bile yabancılaşmasın…Zira insanın başkalarıyla anlaşamaması başka, kendiyle ortak bir payda bulamaması bambaşka bir meseledir…

Asal olmak başka, kendinle aranda asal hale gelmek başka…

Birinde insan kendine has bir bütünlüğü korur, diğerinde kendi hakikatinden uzaklaşır.
Zaman da bu hayat denkleminin en önemli değişkenlerinden biridir. Biz matematikçiler biliriz ki zaman değişkeni t, sonsuza giderken 1/t sıfıra yaklaşır. Belki de bugün gözümüzde büyüttüğümüz nice mesele, zamanın sonsuzluğu karşısında böyle küçülür. Geriye insanın kendisinden geriye bıraktığı mana kalır.

Sıfır ise matematikte yalnızca yokluğu temsil etmez. Sayı doğrusunun başlangıç noktasıdır, pozitif ile negatifin sınırıdır. Bazen insanın hayatında da bütün hesapları yeniden kurabileceği yerdir.
Belki de mesele kaç kez sıfıra dönüldüğü değil, her yeni başlangıçta hangi değerlerden vazgeçilmediğidir…

Nihayetinde hayatın hesabı yalnızca kazanılanlarla tutulmaz. Kaybetmemek uğruna nelerden vazgeçildiği, kazanmak uğruna hangi değerlerin feda edildiği de o hesabın içindedir.
Ve günün sonunda insanın kendisine sorabileceği en çetin soru belki de şudur:

Asal mısın? Yoksa kendinle aranda asal mısın?

Çünkü insan, bütün denklemleri çözüp kendi hakikatinin içinden çıkamayabilir. Bence bütün formüllerin hizmet ettiği asıl problem budur: İnsan, hayatın hesabını yaparken kendi özüne olan borcunu unutmadan yaşayabiliyor mu ?