Anna Karenina’yı yalnızca bir aşk romanı sananlar, romanın en tehlikeli tarafını ıskalar.

Çünkü Anna’nın hikayesi“bir kadın aşık oldu ve öldü” kadar basit değildir. Anna, bir kadının aşka yenilmesinin değil, bir insanın kendisine ait olmayan bir hayatın içinde yavaş yavaş boğulmasının hikayesidir.

Tolstoy daha ilk sayfalarda bize evliliğin çatladığı bir ev gösterir.

Oblonski ailesinin düzeni bozulmuştur.

Ama kimse henüz hayatını değiştirmemiştir.

Çünkü toplumların en tuhaf özelliği şudur:

Ahlaki düzen bozulabilir, yeter ki görüntü bozulmasın.Anna’nın yaşadığı dünya da tam olarak budur.

İnsanlar günah işleyebilir.

Yalan söyleyebilir.

İhanet edebilir.

Fakat bunu uygun bir kıyafet, uygun bir salon, uygun bir nezaket ve uygun bir sessizlik içinde yaptığınız sürece toplum sizi idare eder.

Toplumun asıl korktuğu şey günah değildir.

Günahın görünür olmasıdır.

Anna’nın trajedisi biraz da burada başlar.

Çünkü Anna yalnızca aşık olmaz.

Görünür olur.

Vronski’ye duyduğu aşkı saklamayı beceremez.

Ve toplum, gizlice işlenen ahlaksızlığı affederken açıkça yaşanan tutkuyu affetmez.

Çünkü gizlilik düzeni korur.

Anna ise düzeni bozar.

***

Anna neden bu kadar tehlikeliydi?

Çünkü Anna yalnızca “başka bir adamı seven kadın” değildi. O, kendisine biçilen rolü sorgulamaya başlamış kadındı.

Eş.

Anne.

Kontes.

Saygın kadın.

Misafir.

Salon kadını.

Hepsini oynayabiliyordu.

 

Fakat bir noktada şunu sormaya başladı: “Peki ben neredeyim?”

İşte toplumların tahammül etmekte en çok zorlandığı soru budur.

“Ben neredeyim?”

Çünkü sistem sana görev verir.

Ama kim olduğunu sormana izin vermez.

Anna’nın evliliğinde Karenin vardır.

Karenin kötü bir adam değildir.

Belki daha tehlikelisi budur.

Çünkü kötülüğü kolayca teşhis edemezsiniz.

Karenin düzenli.

Saygın.

Başarılı.

Görevine bağlı.

Toplumun istediği türden bir kocadır.

Ama Anna’nın ruhuna dokunamaz.

İnsan bazen kötü bir adamın yanında değil, iyi bir adamın yanında yalnız kalabilir. Ve bu yalnızlık dışarıdan bakıldığında anlaşılmaz.

Çünkü evin vardır.

Eşin vardır.

Çocuğun vardır.

İtibarın vardır.

Ama ruhunun içinde kimse yoktur.

 

İşte modern yalnızlığın en acı biçimi budur: Her şeyin varken kendinin olmaması.

Anna Vronski’ye aşık olur.

Fakat burada da romanın kolay bir aşk hikayesine dönüşmesine izin vermemek gerekir.

Çünkü Vronski, Anna’nın kurtarıcısı değildir.

O da insandır. O da arzularının, tutkularının ve egosunun içinde yaşayan bir insandır.

Anna’nın Vronski’de aradığı şey ise yalnızca bir erkek değildir.Kendisine yeniden canlı olduğunu hissettirecek bir hayat ihtimalidir.

Bu çok önemlidir.

Çünkü bazen insan birine aşık olduğunu zanneder. Aslında kendi içinde ölmüş bir tarafını yeniden yaşatmaya aşık olmuştur.

Vronski Anna’ya bunu verir.

Bir süreliğine.

Sonra aşk, hayatın kendisiyle karşılaşır.Ve aşkın en büyük düşmanı başka bir insan değildir.

Gerçekliktir.

***

Anna’nın asıl trajedisi Vronski’yle tanışması değil.

Kendisiyle tanışmasıdır. Çünkü insan kendisini gerçekten görmeye başladığında eski hayatına aynı rahatlıkla dönemez.

Bir kez “Ben böyle yaşamak istemiyorum,” dedikten sonra eski düzen insanın üzerine dar gelmeye başlar.

Anna’nın dünyası giderek daralır.

Salonlar ona yabancılaşır.

Kadınlar onu dışlar.

Toplum onu affetmez.

Oğlundan ayrı düşer.

Vronski’ye olan aşkı ise zamanla özgürlük olmaktan çıkıp korkunun kaynağına dönüşür. Çünkü kaybetme korkusu, aşkın içine sızdığında aşkın kendisini zehirleyebilir.

Anna artık yalnızca sevmek istemez.

Sevildiğinden emin olmak ister.

Aradaki fark uçurumdur.

***

Burada Tolstoy’un asıl ustalığı ortaya çıkar.

Anna’yı bir “mağdur kadın” olarak kutsamaz. Ama onu bir “ahlaksız kadın” olarak da mahkum etmez. Onu insan bırakır.

Çelişkileriyle.

Kıskançlığıyla.

Tutkusuyla.

Bencilliğiyle.

Korkusuyla.

Sevgisiyle.

Ve tam da bu yüzden Anna hala yaşar.

Çünkü kusursuz karakterler bize bir şey öğretmez.

Çelişkili insanlar öğretir.

Anna hem anne olmak ister hem özgür.

Hem sevilmek ister hem bağımsız.

Hem Vronski’yi ister hem onun sevgisinden korkar.

Hem toplumdan kopmak ister hem toplumun kendisini kabul etmesini bekler.

İnsan dediğimiz zaten bundan ibaret değil midir?

Aynı anda birbirine zıt şeyleri istemek.

***

Peki ya bugün?

Bugün Anna Karenina’nın trene doğru yürüdüğü yerde başka trenler var.

Ama aynı raylar.

Bugünün kadını belki toplum tarafından fiziksel olarak Anna kadar dışlanmıyor.

Ama başka bir mahkeme var:

Sosyal medya.

Bugün de kadınlardan çelişkili şeyler bekleniyor.

Güçlü ol.

Ama fazla güçlü olma.

Özgür ol.

Ama fazla özgür olma.

Kariyer yap.

Ama aileyi ihmal etme.

Anne ol.

Ama kendini kaybetme.

Güzel ol.

Ama güzelliğini kullanma.

Sev.

Ama yanlış kişiyi sevme.

Boşan.

Ama boşanmış olmanın bedelini taşı.

Yeni bir hayata başla.

Ama geçmişinin hesabını herkese ver.

Anna’nın döneminde toplum kadını salonlarda yargılıyordu.

Bugün ekranlarda yargılıyor.

Araç değişti.

Mahkeme değişmedi.

Anna Karenina’nın bize bıraktığı en ağır soru belki de şuydu:

Bir insan kendi hayatının sahibi olmak istediğinde bunun bedeli ne kadar ağır olabilir?

Anna’nın trajedisi, yalnızca aşkın trajedisi değildir.

Bir kadının “Ben de varım” demesinin trajedisidir.

Ama roman burada romantik bir özgürlük masalı anlatmaz.

Çünkü özgürlük de bedelsiz değildir.

Kendini seçmek bazen herkesi kaybetmek demektir.

Ve insanın en zor sınavı şudur:

Kendini seçtiğinde, kendinle baş başa kalabilecek misin?

Anna’nın hikayesinde cevap acıdır.

Çünkü Vronski onu kurtaramaz.

Toplum affetmez.

Karenin evliliği kurtaramaz.

Oğlu yarasını kapatamaz.

Anna da kendi içindeki uçurumu kapatamaz. Sonunda tren gelir.

Ama o tren yalnızca Anna’nın hayatını bitirmez.

Roman boyunca kurulan bütün bir dünyanın da üzerine gelir.

Anna Karenina bugün yaşasaydı belki trenden önce telefonuna bakardı.

Kaç kişi onu anlamış?

Kaç kişi arkasından konuşmuş?

Kaç kişi onu suçlamış?

Kaç kişi “hak etmiş” demiş?

Kaç kişi onun içindeki yalnızlığı görmüş?

Belki yine aynı gerçekle karşılaşırdı:

İnsanların çoğu hayatımızı görür, içimizdeki savaşı değil.

İşte Anna’nın trajedisi burada.

O yalnızca aşkı yüzünden ölmedi.

Bir insanın kendisine ait bir hayat kurma isteğinin, kendisini o hayata taşıyacak içsel zemini bulamaması yüzünden de çöktü.

Ve Tolstoy bize şunu hatırlattı:

İnsan bazen başkasından kaçarken kendisine yakalanır. Aşka sığınırken kendi boşluğuyla karşılaşır. Özgürlük isterken kendi korkularıyla yüzleşir.

Ve en acısı:

Bazen insanın asıl rakibi toplum değildir. Kendi içinde yıllarca susturduğu kişidir.

Anna Karenina bu yüzden yalnızca bir roman kahramanı değildir.

O, içimizdeki “Ben böyle yaşamak istemiyorum” cümlesinin bedelini soran kadındır.

Ve belki hala bir  tren istasyonunda duruyordur.

Bize bakıp tek bir soru soruyordur:

“Ya sen? Sen yaşadığın hayatın gerçekten sahibi misin?”