Bir Gönül Muhasebesi

“Hoşça bak zâtına kim zübde-i âlemsin sen.”

İnsana kendisini hatırlatan ne latif bir hitap! Bu sözde hem iltifat hem nasihat vardır. İnsanın kıymeti kadar, o kıymete layık olma mesuliyeti de saklıdır.

Hoşça bak zâtına.

Ey gönül, kendini hor görme; fakat kendini âlemin merkezine koyacak gaflete de düşme. İnsan, kâinatın sırrından bir iz taşırken kendi nefsinin eşiğinde tökezleyebilen bir yolcudur. Bir damla sudan yaratılmışız, denizlere hükmetmek isteriz. Bir avuç toprağa döneceğimizi biliriz, yine de dünyaya sığmaz arzular besleriz. Ömrün kısalığından söz eder, gönül kırmayı ve kin tutmayı sanki ebedî yaşayacakmışız gibi sürdürürüz.

Belki de insanın en çetin imtihanı, kendini bilmekle kendini beğenmek arasındaki ince çizgiyi görebilmektir.

ZÂTIMA BİR NAZAR

Ey gönlüm, gel bugün kendine bir nazar eyle.

Yalnız aynadaki suretine değil, o suretin ardında sakladığın haline bak. Yüzündeki çizgilerden önce ruhunda kalan izleri gör. Gözlerinin renginden evvel, onlarda biriken hikayeyi hatırla.Kaç bahar geçti üzerinden, kaç hazan? Kaç insan gönlünün kapısını çaldı, kaçı giderken ardında sessizlik bıraktı?

Sen hala aynı sen misin? Yoksa zamanın elinde usul usul işlenmiş, her kayıpla biraz eksilmiş, her sabırla biraz derinleşmiş biri mi oldun? İnsan, kendi hikayesinin hem katibi hem

münekkididir. Yazdığı satırları beğenmez; sildiği kelimelere yanar, söyleyemediği sözlerin yasını tutar. Bazen ömrünü, dile gelmemiş cümlelerle doldurur. Başkalarının gönlünü

incitmemek için kendi gönlünü incitmeye razı gelir de kendisine merhameti çok görür. Oysa gönül de bir emanettir. Emanet, onu taşıyandan şefkat beklemez mi?

GÖNÜL DEDİĞİN BİR ŞEHİR

Gönül, surları görünmeyen bir şehirdir. Her kapısı herkese açılmaz, her sokağını her yolcu bilmez. Kimi odaları yıllardır kilitli, kimi pencereleri içerideki karanlık görünmesin diye

kapalıdır. İnsanlar gelir o şehrin kapısına. Kimi aşk der gelişine, kimi dostluk, kimi vefa. Kimi de yalnızca kendi suretini seyretmek ister. Gönül, gelenin niyetini sezse bile bazen bilmezden gelir. Çünkü aklın delillerinden önce ümidin sesine kulak verir. Bir tebessümü muhabbet, bir susuşu sadakat, bir dönüşü pişmanlık sanır.

Sonra hakikat belirir.

Ey gönül, aldandın diye kendini hor görme. İyi niyet kusur değildir. Bir gönlün kıymeti, ona hoyrat davrananın ölçüsüyle belirlenmez. Gülün dikeninden incinmek, bir daha gül

yetiştirmemeyi gerektirmez.

NEFSİME BİR HİTABE

Ey nefsim!

Bir gün tevazu libasına sarınır, ertesi gün kibrin gölgesinde serinlersin. “Ben hiçim,” dersin, sonra herkesin seni anlamasını beklersin. Dünyadan elini eteğini çekmek ister, dünya seni fark etmeyince gücenirsin. Hem görünmek ister hem görülmekten korkarsın. Hem hakikati arar hem de hakikat kapına geldiğinde perdeyi kapatırsın. İnsan kendi kusuruna mazeret,

başkasının kusuruna hüküm bulmakta ne kadar mahirdir. Kendisi yanıldığında şartlardan söz eder, başkası yanıldığında niyetini sorgular.

Ey nefsim, biraz sus. Başkalarına yönelttiğin bakışı kendine de çevir. Kendine verdiğin

hükümde ise adil ol. Zira insanı bazen dışarıdaki sözlerden çok, içinde durmaksızın konuşan o hüküm makamı yorar.

HOŞÇA BAKMAK NE DEMEKTİR?

Hoşça bakmak, kendini kusursuz saymak değildir. Kusurunu inkar etmeden, kendini o kusura mahkum etmemektir. Geçmişte verdiğin bir karara bakıp “Yanılmışım,”

diyebilmektir. Ardından, “O gün bildiklerimle elimden geleni yaptım,” sözünü de kendinden esirgememektir. Merhamet bazen bir başkasına uzattığın eldir, bazen kendi omzuna koyduğun el. “Yoruldun, biraz dinlen,” diyebilmektir kendine. Bedeninin olduğu gibi

ruhunun da hakkı vardır. Gönlünün, sessizliğinin, kırgınlığının… Bunları yok sayarak olgunlaştığını sanma. Görmezden geldiğin bir acı, iyileştiği için susmuş olmaz.

ÂLEMİN ZÜBDESİ

“Zübde-i âlem” denilmiş insana: Âlemin özü, kâinatın özeti.

Ne büyük bir söz! Fakat bu söz, nefsimizi yüceltmekten çok mesuliyetimizi hatırlatır. Bir gönlü kırarken, birinin derdine sırt çevirirken kendi içimizde taşıdığımız merhameti de

unutmuş olmaz mıyız? İnsan, kıymetini başkalarının alkışında aradıkça onu başkalarının diline teslim eder. Oysa kimsenin görmediği yerde de insandır, bilinmeyen bir iyilikte,

sessizce gösterilen bir sabırda, duyulmayan bir duada da. Hakikati, kalabalıkların önündeki suretinden ibaret değildir. Yalnızken nasıl biri olduğu da onun hikayesine dahildir.

BİR GÜN GİDERİZ

Dünya telaşı bir gün diner. Sözler biter, kapılar kapanır; eşyalar kalır, insan gider.

Ömrümüz boyunca biriktirdiklerimiz ardımızda kalır. Unvanlar ve övgüler silikleşir. Kimlerin gönlünde nasıl bir iz bıraktığımızsa yaşamaya devam eder. İnsan, dönüp kendi ömrüne baktığında verdiği sevgiyle de kırdığı gönüllerle de karşılaşır. Öyleyse o güne

varmadan kendimize dönelim. Gönlümüzü dinleyelim, nefsimizle hesaplaşalım,

affedebildiklerimizi affedelim. Başkasına gösterdiğimiz anlayıştan kendimize de bir pay ayıralım.