Okuduklarımızı, gördüklerimizi ve yaşadıklarımızı hangi ilkelere göre
değerli veya değersiz olarak kabul edeceğiz?

İnsanın binlerce yıllık yaşam tecrübesiyle eleyip süzdüğü sosyal ve ahlaki temel umdelerin neler olduğunu nasıl anlayabileceğiz?

Ve her şeyden önemlisi bir ömür önem ve değer verdiğimiz ilkelerin
doğruluğunu ve yanlışlığını nasıl test edebileceğiz?

“Sorgulanmayan hayat yaşanmaya değmez” diyen
Sokrat’ın haklılığını da teslim ederek; sorgulamanın da fevkinde aydınlanmış bir bilince nasıl ulaşabileceğiz?

İnanç, ahlak, yasa, gelenek ve kutsal hakkında yapacağımız her sorgulamanın sonu bizi kabul edilebilir makul bir cevaba mı çıkaracak
yoksa yeni bir sorunun başlangıcına mı?

Doğum ve ölüm gerçekliği arasında yaşadığımız hayat,
bize verili gelenleri, verilmeyenlerden veya ezberlediklerimizi keşfettiklerimizden, doğru bildiklerimizi sahih olanlardan ayıklamaktan başka bir şey değil sanki.

Önce pirincin içindeki siyah taşları ve ardından beyaz taşları ayıklamak gibi yani.

Siyah taşlar, insanlığın geçmişten bugüne taşıdığı yanlışlar, önyargılar, dogmalar ve alışkanlıklarsa;
beyaz taşlar da doğru olduklarına inandığımız hâlde henüz gerçekten sınamadığımız değer yargılarımızdır.

Tüm insanlığın ortak paydada buluşabileceği, coğrafi veya kültürel sınırlardan bağımsız olarak insan onurunu ve yaşamını korumayı amaçlayan evrensel değer yargılarımıza uymayan adet ve alışkanlıklar, düşünmesini bilen bir toplum için kolayca ayıklanabilir belki.
Fakat doğru suretinde görünenlerin içinde yanlış olanı görüp ayıklayabilmek çok daha zordur.

İşte bu yüzden insan, pirinci taşlardan ayırırken kullandığı ölçünün de sınırlarını görebilecek bir bilinç geliştirmek zorunda.

Büyük çoğunluğun tereddütsüz doğru kabul ettiği fikirleri,
yanlış olabileceği aklımıza gelmeyen özdeyişleri, bir vakitler işe yaradığı için bugün de işe yaradığı zannedilen ilkeleri
ve en önemlisi doğru ile yanlış arasındaki sınırı kendi ölçülerimizle çizdiğimizden habersiz olduğumuz makul kabulleri
böyle bir bilinçten hareket ederek yeniden gözden geçirmek zorundayız.